İstanbul’un merkezindeki doğal şifa kaynağı: Tıbbi bitkiler bahçesi

Doğal şartlara uygun yetiştirilen ekinezya, ıtır, kedi otu, lavanta ve limon otu üzere yüzlerce bitki cinsinin üretilmesi, araştırılması, tanıtılması ve çeşitliliğinin korunması maksadıyla hizmet veren bahçede yaz aylarının gelmesiyle renk cümbüşü yaşanıyor.

Pembe, beyaz, kırmızı, sarı ve mor çiçeklerle renklenen şifalı bitkilerin bulunduğu bahçe, ziyaretçilerin ekosistemin farkına varmaları için fırsat sunarken, şifanın tabiatta bulunduğunu da gösteriyor.

Adacıklardan oluşan ve her kısımda farklı tiplerin yetiştirilmesine uygun şartların oluşturulduğu bahçede, sıcak ve ılıman iklim bitkilerinin yer aldığı serada, yurt içi ve yurt dışından getirilen 90’ı aşkın çeşit bulunuyor.

Ziyaretçiler, etiketler ve kimilerinde bulunan QR kod vasıtasıyla bitki hakkında geniş ve sesli bilgi alabiliyor.

Kurutulan bitki örnekleri herbaryumda incelenebiliyor

Bahçede, tıbbi bitkilerin hasat edildikten sonra işlendiği ve kullanılmak üzere dönüştürüldüğü laboratuvar, herbaryum, tohum bankası ve kurutma odası da bulunuyor.

Cinsine nazaran belli hasat vakitlerinde toplanan bitkiler, kurutma odasında uyumlu şartlarda kurutuluyor. Bitkilerin tohumları sürdürülebilirliğin sağlanması maksadıyla paketlenerek tohum bankasında korunuyor.

Kurutulan bitki örneklerinin bir kısmı herbaryumda saklanıyor. Herbaryum, ziyaretçilerin mevsime bağlı kalmadan istedikleri bitkileri görmesine ve incelemesine imkan sağlıyor.

Uygulamalı eğitimlerin ve atölyelerin düzenlendiği laboratuvarda ise stajyer öğrencilere ve kursiyerlere tıbbi bitkilerden krem, merhem, sabun, kolonya, parfüm, uçucu yağ ve paklık eseri üretimi öğretiliyor.

Bitki atıklarının doğal gübre olarak değerlendirildiği bahçede, sentetik gübre ve ilaçlara başvurulmazken, sulama için damlama ve yağmurlama sistemleri kullanılıyor.

Bitkiler botanik olarak teşhis edilip sınıflandırılıyor

Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi Sorumlusu Ziraat Yüksek Mühendisi Merve Varlıklı Tınmaz, 14 bin metrekarelik alana kurulan bahçede, serada yetişen subtropik ve tropik bitki çeşitlerinin yer aldığı 700’ü aşkın tıbbi bitkinin bulunduğunu kaydetti.

Türkiye’nin her yerinden ve yurt dışından gelen bitkiler için farklı ayrı bakım ve yetiştiricilik uyguladıklarını lisana getiren Tınmaz, botanik olarak teşhis edilen bitkilerin yanlışsız cins olup olmadığına bakılıp sınıflandırıldığını anlattı.

Klasik ve çağdaş tıpta monografili denilen bitkilerin sınıflandırılmasına bilhassa kıymet verdiklerini belirten Tınmaz, “Eğer yanlışsız bir cinsse daha sonra alanımıza alıyoruz. Natürel hastalık ve zararlıdan arınmış olması gerekiyor. Daha sonra üretimine geçiyoruz. Tohumla üretilen, çalı çeşidi ve uzun yıllık bitkiler ile ağaç cinslerimiz var. Bunları, uygun yetiştirme biçimini belirliyor ve tohumlarının devamını sağlamak için tertipli olarak tohum bankamızda saklıyoruz.” tabirlerini kullandı.

Tınmaz, bitkilerin çiçekli kısımlarının her periyot ziyaretçiler tarafından görülebilmesi maksadıyla herbaryum koleksiyonu oluşturduklarını anlattı.

Bitkilerin tedavide kullanılan kısımlarından “drog” örnekleri saklanıyor

Bahçede bulunan laboratuvar, bitki kurutma alanı, herbaryum ve tohum bankasının daima fonksiyonel ve bir döngü halinde olduğunu anlatan Tınmaz, tohumu ekilerek yetiştirilen bitkiden tedavide kullanılması için drog denilen örneklerin alındığını, kuruttuktan sonra paketlenen örneklerin bir yıl depolarda saklandığını aktardı.

Bitkilerin pH bedellerinin farklı olduğunu belirten Tınmaz, “Bazıları kumlu toprakta yetişiyor, kimileri killi, kimileri ağır toprak istiyor. Onun için pH düşürücü birtakım tedbirler alıyoruz. Zira İstanbul’da bu cins bitkinin yetişmesi nitekim sıkıntı oluyor. Adaptasyon denemesinde de bilhassa sıcak bölge bitkilerini dış alana adapte ederken pişkinleştirme dediğimiz yolu izleyerek, bir dışarı, bir içeri taşıyarak adaptasyonunu sağlıyoruz.” diye konuştu.

Serada ılıman ve sıcak iklim bitkileri yetiştiriliyor

Bahçenin sera kısmında ılıman ve sıcak iklimde yetişen yaklaşık 93 bitki tipi bulunduğunu, bunların bir kısmının ağaç olduğunu belirten Tınmaz, burada yetişen bitkilere örnek vererek, laboratuvarda da bahçede yetiştirilen cinslerden demonstrasyon hedefli kimi eserler yaptıklarını aktardı.

Tınmaz, ayrıyeten yıl boyunca staj yapmak için gelen öğrencilere krem ve kolay maserasyon üretimini, hisrosol ve uçucu yağ üretmeyi gösterdiklerini, yeniden hakikat hasat tekniklerine ait bilgi verdiklerini kaydetti. Bitkilerin tanıtılması gayesiyle bahçede eğitim, kurs ve çeşitli çalıştaylar düzenlediklerini lisana getiren Tınmaz, bahçenin haftanın 7 günü ziyaret edilebileceğini söyledi.

Tıbbi bitkilerin Türkiye’de klâsik olarak çok kullanıldığını lisana getiren Tınmaz, tekrar sıhhat ve kozmetikte de tıbbi bitkilerden yararlanıldığını aktardı. Tınmaz, örnek verdiği gül, ıtır üzere bitkilerin bilhassa kozmetik alanında çok kullanıldığını, seradaki tropikal meyveler ile yenilebilir otların da besin olarak tüketildiğini anlattı.