Düşük gelirli ülkelerin aşıya ulaşması için girişimler çoğalmalı

tarafından
5
Düşük gelirli ülkelerin aşıya ulaşması için girişimler çoğalmalı

Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, salgının global diplomasi üzerindeki tesirlerini kıymetlendirdi.

Daima diplomasi global savaşları önlüyor

Global salgının ülkelerin sonlarını kapatmasının, milletlerarası deveranın gözle görülür derecede azalmasının ve aşı konusundaki rekabetin “Acaba içe kapanan, çatışmacı dünya sistemi geri dönebilir mi?” sorusunu gündeme getirdiğini belirten Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, “Yaklaşık 75 yıldır kimi bölgesel savaşlar ve çatışmalar hariç büyük bir global savaş yaşanmadı. Bu tertibin devam ettirilmesini sağlayan ana vasıtalardan birinin de ülkeler ortasında yürütülen daima diplomasi olduğu düşünülüyor.” dedi.

İkili münasebetler toplumsal barış teminatı

Ülkeler ortasındaki ikili bağların ve çok uluslu örgütler aracılığıyla yürütülen diplomatik yaklaşımın farkında olunmasa da herkes için bir toplumsal barış garantisi olduğunu vurgulayan Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, şunları söyledi:

“COVID-19, 2020 yılının başında süratle yayılınca ve ülkeler teker teker sonlarını kapatıp memleketler arası seyahatlere maniler koymaya başlayınca milletlerarası işbirliğinin yürütülmesi konusunda telaşlar artmaya başladı. Bilhassa Schengen muahedesi aracılığıyla birbirleri ortasındaki hudut geçişlerinde hürlük getirmiş olan Avrupa Birliği ülkelerinin bile ortak karar almak yerine ulusal tedbirlerle kendilerini müdafaaya çalışması kaygıların endişeye dönüşmesine neden oldu. Bu tasaların haklı tarafları çok lakin sorunun kaynağını anlamak açısından hayli yetersizler.”

Yeni dünya tertibi salgınla daha görünür oldu…

Global salgının milletlerarası nizam ya da diplomatik bağlantılar açısından yepisyeni bir dönüşüm getirmediğini söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, “Aksine zati devam etmekte olan bir dönüşümü daha görünür kıldı. Daha açık söz etmek gerekirse soğuk savaş sonrası kurulduğu tez edilen ‘Yeni Dünya Düzeni’nin giderek arttırdığı global eşitsizlikler ve iklim değişikliğinin yıkıcı tesiri global salgın ile birlikte daha görünür oldu.” dedi.

Global finans krizi memleketler arası diplomasiye olan inancı sarstı

“2007/2008 global finans krizinin mevcut memleketler arası ekonomik yapının devam ettirilemez olduğunu gösterdi” diyen Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, ‘’Ardından gelen kemer sıkma siyasetleri yalnızca finans krizin yaşandığı yüksek gelirli ülkeleri değil, memleketler arası finansal yapıya sıkı sıkıya bağlanmış olan Yunanistan ve Türkiye üzere ülkeleri de derinden etkiledi. Milletlerarası işbirliğine ve diplomasiye olan inancı sarstı. Son on yıldır günlük hayatta bile deneyimlemeye başladığımız iklim değişiminin yıkıcı tesiri ise yalnızca bu ekonomik yapıya değil, hayatın her etabında mevcut sistemin devam ettirilemez olduğuna işaret ediyordu.” Sözlerini kullandı.

Covid-19 iktisadi kriz ve ekolojik yıkımla ortaya çıktı

Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, “Wuhan’da bir hayvan pazarında insanlara geçtiği sav edilen COVID-19 virüsü iktisadi kriz ve ekolojik yıkım sonucu ortaya çıktı.” dedi ve kelamlarına şöyle devam etti:

“Çin’deki hayvan pazarlarının düzenlemeden uzak yapısı, ülke içindeki geniş nüfusu besleyebilme ve fakirliği bir nebze olsun azaltabilmenin araçlarından biridir. Tıpkı vakitte Çin’in son 20–30 yılda başarmaya çalıştığı süratli büyüme ve kalkınma teşebbüslerinin bir sonucudur. Çin Halk Cumhuriyeti’nin devasa nüfusuna iş sağlayabilme ve öbür yandan ağır üretim düzeneğini kurabilme imkanları kısıtlı olacaktı. Bu tip hayvan pazarları birebir vakitte egzotik hayvanların, Çin’in varlıklı bölümlerine sunuldukları alanlardır. Bu özellikleriyle global eşitsizliğin bir başka yansıması ile karşılaşıyoruz. Mevcut ekosistemin çok sömürülmesi ve tüketilmesi sonucu gibisi ekolojik ve biyolojik felaketlerin yaşanması zati bir an sorunuydu. Hasebiyle COVID-19, milletlerarası sistemin değişimi sürecinde bir neden değil, bir sonuç üzere görünüyor.”

Yüksek gelirli ülkeler aşıya ulaşmada avantajlı

Salgın sonrası diplomasinin ne istikamete evrileceğinin global salgın idaresi aracılığıyla değil, memleketler arası eşitsizlikleri giderme ve iklim değişimini geriye döndürme manasında atılacak adımlar tarafından belirleneceğini kaydeden Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, “Burada devreye tekrar diplomasinin girmesini bekleyebiliriz. Hali hazırda aşıya ulaşım manasında yüksek gelirli ülkelerin büyük bir avantaja sahip olduğu ve düşük gelirli ülkelerin daha yıllar boyunca nüfuslarının büyük bir kısmını aşılayamayacakları çok aşikâr. Dünya nüfusunun büyük bir kısmı aşılanmadan da yalnızca Kuzey Amerika’da ve Avrupa’da aşılanmanın tamamlanmasıyla eskisi üzere bir memleketler arası deverana dönülmesi mümkün gözükmüyor. Bu noktada tekrar ülkelerin yahut bölgelerin içlerine kapanması ve çatışmaların artması endişeleri devreye girebilir.” diye konuştu.

Eski olağanın devam etmesi demek, orijinal global felaketler manasına da gelebilir…

Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, ‘Diplomasi aracılığıyla aşı patentlerinin süreksiz olarak kaldırılması sağlanıp mevcut global salgın sona erdirilse bile milletlerarası nizamın yapısal sıkıntılarının yalnızca bir semptomu giderilmiş olacaktır’ dedi ve kelamlarını şöyle tamamladı: Mevcut telif haklarını ve patent kanunlarını, bunlara dair memleketler arası hukuk tertibini ve Dünya Ticaret Örgütünün temel yapısını değiştirmeden, misal salgınlar yahut global krizlerin tekrar yaşanması mümkündür. Global salgının akabinde günlük hayatlarımızda eski normallerimize dönmek isteyebiliriz ancak memleketler arası tertip açısından eski olağanın devam etmesi demek, yepisyeni global felaketler manasına da gelebilir. Bu süreçte memleketler arası diyaloğun ve diplomasinin çok kıymetli bir rolü olacak. Sonuç olarak ülkeler, salgındaki kendi lokal yahut ulusal muvaffakiyetlerini övmek yerine gibisi salgınların yine yaşanmaması ve kollayıcı tedbirlerin alınması için Dünya Sıhhat Örgütü kapsamında düşük gelirli ülkelere fiyatsız aşı sağlanması için oluşturulan COVAX üzere yeni teşebbüslerin oluşturulması için gayret harcamalıdırlar.”

Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı